Laiklik gerekçesiyle getirilen okul kıyafeti düzenlemesi, Azerbaycan’da başörtüsü tartışmasını yeniden alevlendirdi. Başörtülü öğrencilerin okullara alınmadığı, öğretmenlerden başlarını açmalarının istendiği bildiriliyor. Bakü yönetimi düzenlemeyi okul kıyafetlerinde birlik ve laik eğitim ilkesiyle ilişkilendirirken, uygulama eğitim hakkı ve din özgürlüğü tartışmalarını beraberinde getirdi.
Azerbaycan’da devlet okullarındaki kıyafet kurallarına ilişkin yeni düzenleme, ülke genelinde protestolara ve uluslararası kamuoyunda tartışmalara yol açtı. Al Jazeera ve Kafkasya merkezli JAMnews’in 12 Ekim tarihli haberlerine göre, bazı okullarda başörtüsü takan kız öğrencilerin derslere alınmadığı, başörtülü kadın öğretmenlere de kıyafetlerini değiştirmeleri yönünde baskı yapıldığı bildirildi.
Tartışmaların odağında, Azerbaycan Bakanlar Kurulunun 21 Eylül’de kabul ettiği 309 sayılı karar bulunuyor. Düzenleme, okul üniformasının bütünlüğünü bozan ve laik eğitim ilkesiyle bağdaşmadığı değerlendirilen ek kıyafet unsurlarını sınırlandırıyor. Ancak karar metninde başörtüsü açıkça yasaklanmıyor. Buna rağmen bazı okullarda uygulamanın başörtülü öğrenci ve öğretmenleri hedef aldığı yönündeki haberler, tartışmayı ülke sınırlarının dışına taşıdı.
Öğrencilerden boykot ve dayanışma eylemleri
JAMnews’in haberine göre Bakü’deki 322 numaralı okulun yanı sıra başka eğitim kurumlarında da öğrenciler, başörtülü arkadaşlarının derslere alınmasına izin verilmesi talebiyle protesto düzenledi. Bazı öğrencilerin, arkadaşlarıyla dayanışma göstermek amacıyla derslere girmediği bildirildi.
Celilabad bölgesindeki 9 numaralı okulda başörtülü kızların okul binasına girişlerinin engellendiğine ilişkin görüntüler de yerel medyada yayımlandı. Masallı bölgesindeki bir okulda da benzer protestoların yaşandığı aktarıldı.
Al Jazeera, sosyal medyada yayılan görüntülerde bazı öğrencilerin okula alınmayan öğretmenlerine sarılarak ağladığının görüldüğünü bildirdi. Haberde, öğrencilerin en az iki okulda boykot eylemi gerçekleştirdiği belirtildi.
37 kişi gözaltına alındı
Azerbaycan İçişleri Bakanlığı, 12 Ekim’de okul kıyafeti kurallarının uygulanmasıyla bağlantılı olaylar kapsamında 37 kişinin gözaltına alındığını açıkladı.
JAMnews’in aktardığına göre olaylarla ilgili Ceza Kanunu’nun kamu düzenini bozan eylemlerin örgütlenmesi veya bu eylemlere aktif katılımla ilgili 233. maddesi kapsamında soruşturma başlatıldı. Bakanlık, şüphelileri eğitim çalışanlarıyla çatışma çıkarmak, eğitim kurumlarına zarar vermek ve okulların işleyişini engellemeye çalışmakla suçladı.
Ancak JAMnews, açıklamada hangi okullarda ne tür zarar meydana geldiğine ve gözaltına alınan kişilerin hangi somut eylemlerle suçlandığına ilişkin ayrıntıların paylaşılmadığına dikkat çekti. Gözaltına alınanların kimlikleri ve yaşları hakkında da bilgi verilmedi.
Ceza soruşturmasının protestolarla aynı dönemde başlatılması, barışçıl gösteri hakkı ve öğrencilerin eğitim hakkı konularındaki tartışmaları daha da yoğunlaştırdı.
BBC: Kararda başörtüsü açıkça yasaklanmıyor
BBC Azerbaycanca, 30 Eylül’de yayımladığı haber ve değerlendirmelerde, yeni düzenlemenin başörtüsünü doğrudan yasaklayan bir hüküm içermediğini vurguladı. BBC’ye göre tartışmanın temelinde, okul üniformasının bütünlüğü ve eğitimin laik niteliğiyle ilgili hükümlerin nasıl yorumlanacağı ve uygulanacağı bulunuyor.
BBC ayrıca düzenlemede kıyafet kurallarına uymayan öğrencilerin derslere alınmaması veya uygulanacak disiplin işlemleri konusunda açık bir yöntemin ortaya konulmadığını aktardı. Yayın, konu hakkında bilgi almak için başvurduğu Azerbaycan Bakanlar Kurulu ve Eğitim Bakanlığından yanıt alamadığını bildirdi.
Bu durum, tartışmanın yalnızca başörtüsünün yasaklanıp yasaklanmadığıyla sınırlı olmadığını gösteriyor. Düzenlemenin uygulamada öğrencilerin eğitime erişimini kısıtlayıp kısıtlamadığı da önemli bir hukuki ve toplumsal mesele olarak öne çıkıyor.
Öğretmenler de baskı altında olduklarını söylüyor
JAMnews’in haberine göre, öğretmenlere yönelik ayrı kıyafet kurallarının 6 Ekim’de onaylanmasının ardından başörtülü eğitimcilerin durumuna ilişkin şikâyetler de gündeme geldi.
Sumgayıt’taki bazı okullarda başörtülü öğretmenlerden başlarını açmalarının veya istifa dilekçesi vermelerinin istendiği yönünde haberler yayımlandı. Bakü’deki bazı okullarda da benzer uygulamaların yaşandığı ileri sürüldü.
Al Jazeera’ya konuşan öğretmen Zahra Hasanova, başörtüsü takmanın kişisel bir tercih olduğunu belirterek kendisinden başörtüsünü çıkarmasının istenmesinden duyduğu üzüntüyü dile getirdi.
Öğretmenlere ilişkin iddiaların tamamının bağımsız biçimde doğrulanmış olmadığına dikkat çekilirken, uygulamanın eğitim çalışanlarının mesleki hakları ve din özgürlüğü açısından sonuçları da tartışılıyor.
Azerbaycan yönetimi: Laik eğitim ve ortak kıyafet kuralları
Azerbaycan yönetiminin savunusu, devlet okullarında ortak kıyafet kurallarının korunması ve eğitimin laik niteliğinin sürdürülmesi üzerine kurulu. Devlet haber ajansı APA’nın aktardığı gerekçelerde de düzenlemenin okul kıyafetlerinde birlik sağlamayı amaçladığı belirtiliyor.
Azerbaycan Anayasası ülkeyi laik devlet olarak tanımlarken din özgürlüğünü de güvence altına alıyor. Al Jazeera’nın aktardığı verilere göre nüfusun yaklaşık yüzde 96’sı kendisini Müslüman olarak tanımlıyor.
Bu nedenle tartışma, devlet okullarında laiklik ilkesinin nasıl uygulanacağı ile bireylerin ve ailelerin dini tercihleri arasındaki sınır üzerinde yoğunlaşıyor. Düzenlemeyi savunanlar ortak okul kıyafetini ve laik eğitim anlayışını öne çıkarırken, eleştirenler başörtülü öğrencilerin derslerden uzaklaştırılmasının eğitim hakkını ve dini özgürlükleri zedeleyebileceğini savunuyor.
Tartışma Türkiye’ye de yayıldı
Azerbaycan’daki gelişmeler Türkiye’de de yankı buldu. Al Jazeera ve JAMnews, 3 Ekim’de Azerbaycan’ın İstanbul Başkonsolosluğu önünde düzenlenen protestolarda kısıtlamaların kaldırılmasının talep edildiğini bildirdi.
Tartışma, Türkiye’de 1997’deki başörtüsü kısıtlamaları dönemini de yeniden gündeme getirdi. Bununla birlikte iki ülkenin hukuki ve siyasi koşulları arasındaki farklılıklar dikkate alınarak değerlendirme yapılması gerekiyor.
Al Jazeera’ya göre Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, iktidardaki Yeni Azerbaycan Partisinin kongresinde yaptığı konuşmada ülkenin yaşam tarzına dışarıdan müdahale edilmemesi gerektiği yönünde mesaj verdi. Açıklamada Türkiye doğrudan hedef alınmadı. Ankara yönetiminden de bu sözlere ilişkin resmî bir yanıt verilmediği aktarıldı.
Gözler uygulamanın nasıl şekilleneceğinde
Azerbaycan’daki tartışmanın bundan sonraki seyrini, yeni kıyafet kurallarının okullarda nasıl uygulanacağı, başörtülü öğrencilerin eğitimlerine devam edip edemeyeceği ve öğretmenlere yönelik iddialara yetkililerin nasıl yanıt vereceği belirleyecek.
Şu ana kadar yayımlanan haberlerde, ülke genelinde başörtüsünü açıkça yasaklayan ayrı bir hükümden söz edilmiyor. Bununla birlikte bazı okullarda başörtülü öğrenci ve öğretmenlerin karşılaştığı bildirilen uygulamalar, düzenlemenin fiilî sonuçlarına ilişkin soru işaretlerini artırıyor.
