ABD ile İran arasında aylardır devam eden savaş ve diplomasi trafiğinde yeni bir haftaya girildi. Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını da içeren önerisinin Washington tarafından kabul edilmemesine rağmen, ABD Başkanı Donald Trump yeni görüşmeler yapılabileceğini açıkladı. Taraflar arasındaki en önemli anlaşmazlık başlıklarını ise İran’ın nükleer programı, ABD’nin askeri ve ekonomik baskısı ile Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği oluşturuyor.
ABD ile İran arasındaki gerilimi diplomasi yoluyla sona erdirme girişimleri yeni bir aşamaya geldi. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın sunduğu öneriyi mevcut haliyle kabul etmediğini belirtirken, iki ülke temsilcilerinin bu hafta yeniden görüşebileceğini söyledi. Trump, İran’ın anlaşma istediğini ancak Tahran’ın sunduğu şartların Washington’ın kabul edebileceği çerçevede olmadığını ifade etti.
İran’dan Hürmüz önerisi
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin açıkladığı plana göre Tahran, ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması, İran petrol satışlarına yönelik yaptırımların hafifletilmesi ve ateşkes sağlanması halinde Hürmüz Boğazı’nı yedi gün içinde yeniden açabileceğini bildirdi.
Öneri aynı zamanda İran’ın nükleer programına ilişkin durmuş durumdaki görüşmelerin yeniden başlatılmasını da içeriyor. İran tarafı, diplomatik çözüm için kapının açık olduğunu vurgularken, yeni bir askeri saldırıya karşı da hazırlıklı olduğunu belirtiyor.
Washington öneriyi kabul etmedi
Trump, İran’ın önerisini mevcut haliyle kabul etmediğini açıkladı. Bununla birlikte ABD Başkanı, diplomasi seçeneğinin tamamen kapatılmadığını ve ABD’li müzakerecilerin önümüzdeki günlerde İran tarafıyla yeni görüşmeler yapmasını beklediğini söyledi.
İran Dışişleri Bakanı Arakçi ise ABD’nin öneriyi resmen reddettiğine ilişkin kesin bir mesajın arabulucular üzerinden kendilerine ulaşmadığını belirterek diplomatik kanalların sürdüğünü ifade etti.
Hürmüz Boğazı kritik başlıklardan biri
Görüşmelerin en önemli başlıklarından biri Hürmüz Boğazı. Basra Körfezi ile Umman Körfezi arasındaki bu stratejik su yolu, küresel enerji ticareti açısından kritik önem taşıyor.
Boğazdaki ulaşımın aksaması petrol arzına ilişkin endişeleri artırırken, gelişmeler enerji fiyatlarına da doğrudan yansıyor. Reuters’a göre Brent petrolün varil fiyatı 28 Eylül’de yüzde 3’ten fazla yükseldi. Piyasalardaki hareketlilikte ABD ile İran arasındaki ateşkes ve müzakere beklentilerinin zayıflaması etkili oldu.
İran’ın şartları ne?
Tahran, görüşmelerin yeniden başlaması için ABD’nin askeri baskısını ve ekonomik yaptırımlarını sona erdirmesini, İran’ın dondurulmuş varlıklarına ilişkin kısıtlamaların kaldırılmasını ve Hürmüz üzerinden güvenli deniz ulaşımının sağlanmasını talep ediyor. Bu şartlar İran tarafından Katar aracılığıyla ABD’ye iletilmiş durumda.
Washington açısından ise İran’ın nükleer silah edinmemesi temel başlıklardan biri olmayı sürdürüyor. Trump daha önce İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin verilmeyeceğini açıkça ifade etmişti.
Arabuluculuk trafiği sürüyor
İki ülke arasındaki doğrudan diplomatik temasların yanı sıra üçüncü ülkeler üzerinden mesaj trafiği de devam ediyor. Katar, Umman ve diğer bölgesel aktörler görüşmelerin yeniden başlaması için arabuluculuk faaliyetlerini sürdürüyor.
Umman Dışişleri Bakanı Bedir el-Busaidi de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ulaşımının güvenliğinin korunması gerektiğini belirterek ABD ve İran’ı siyasi bir çözüme ulaşmaya çağırdı.
Yeni haftada gözler müzakere masasında
ABD’nin İran’ın son teklifini kabul etmemesi krizin sona erdiği anlamına gelmezken, Trump’ın yeni görüşmeler beklediğini açıklaması diplomatik kanalın açık kaldığını gösteriyor.
Önümüzdeki günlerde yapılması beklenen temaslarda Hürmüz Boğazı’nın statüsü, İran’ın nükleer programı, ABD’nin askeri ve ekonomik baskısı ile olası ateşkes şartları öne çıkacak.
Tarafların bu başlıklarda ne ölçüde uzlaşabileceği belirsizliğini korurken, görüşmelerin seyri yalnızca bölgesel güvenlik açısından değil, petrol fiyatları ve küresel enerji piyasaları açısından da yakından takip ediliyor.
